Ik heb fouten gemaakt; zoveel is zeker.
Errare humanum est …
Fouten maken maakt ons tot mens.
Misschien is het een slechte vertaling, meestal wordt dit vertaald als “Fouten maken is menselijk.” Doch vind ik deze alternatieve vertaling beter. Maar er is meer voor nodig om onze fouten ons menselijk zijn te laten definiëren. Fouten maken is een voorwaarde tot het besef van de imperfectie, niet alleen in jezelf, maar ook in de medemens.
Perfectie is een maatstaf die ons kapot maakt. Indien we niet kunnen zijn wie we zijn, met onze gebreken, dan leven we in een onhoudbare illusie. Als we kunnen toegeven dat we een fout gemaakt hebben en als we bereid zijn de consequenties te aanvaarden – wat pijnlijk kan zijn – dan kunnen we misschien onze medemens beter begrijpen en haar handelingen plaatsen in een vergevingsgezinde context.
Spijt na de feiten heeft weinig tot geen zin. Je neemt een beslissing gebaseerd op kennis, ervaring, ingewonnen advies, de richting van de wind, je buikgevoel, intuïtie, het aantal ogen van de dobbelsteen, kop of let, … Maar eenmaal genomen met de gedachte dat het de best mogelijke keuze was gegeven de omstandigheden, dan is er toch geen enkele reden om aan te nemen dat je een andere beslissing zou nemen bij een volgende passage op je ezel bij diezelfde steen.
We zijn niet wat we doen of laten, we zijn ook niet de woorden die we spreken, we schieten tekort als we dat doen. Niets is wat het lijkt. Niets! Zelfs het woord “niets” of “nooit” of “overal” en “altijd” zeggen niet wat we bedoelen. Wat onze ogen zien is gefilterd en bijgestuurd in onze cortex voor we er nog maar bewust van zijn dat er iets te zien is. En wat we niet kennen, of herkennen, kunnen we vaak niet waarnemen of begrijpen.
Onze hersenen filteren en sturen onze perceptie. Maar de perceptie is niet de waarheid. Als we dat aannemen, dan is alles was we voor waarheid houden hoogstens een interpretatie, een theorie, een hypothese. Tot iets bevestigd wordt door een onafhankelijke waarnemer, geanalyseerd, gefileerd, ontdaan van huid en haar en alle onverteerbare stukken; tot dan zullen we met de nodige voorzichtigheid moeten omgaan met karkas van het geslachte kalf, ons offer aan de “objectieve waarheid”.
Neem aan dat je moest beslissen welke kleur de regenboog had, alle kleuren zijn aanwezig (nogal vanzelfsprekend als het een regenboog betreft), anders zou het geen regenboog zijn, en verschijnen altijd als een ROGGBIV sequentie. Dus welke kleur kies je? Elke keuze is juist, maar elke keuze negeert het feit dat er nog veel meer kleuren zijn.
Er wordt vaak beweerd dat een “juist” of “fout” antwoord is op een vraag. Je kent de uitspraak wel:
Je kan niet een beetje zwanger zijn.
Hoe weet je dat je zwanger bent? Als je regels uitblijven?
Kan je alleen maar zwanger of niet zwanger zijn? Technisch gezien natuurlijk is er maar één conclusie mogelijk, maar vanuit het menselijke aspect bekeken kan je zowel denken dat je zwanger bent en het niet zijn, en niet zwanger zijn en denken dat je het niet bent. Maar ook al is de ware toestand het ene of het andere, eens je het bent blijft het niet duren, maximaal een maand of negen, en de uitkomst kan een kind zijn, maar het kunnen er meer zijn. Dus de waarheid is geen constante, en toch is het waar zolang het duurt.
Bovendien is het voor de waarnemer zeker niet duidelijk of iemand al dan niet zwanger is, en kostelijke of beschamende fouten zijn gemaakt waarbij iemand de persoon in kwestie inschat als zijnde zwanger. Nu zolang je het de persoon in kwestie niet vraagt, kan het nog verkeren. Dus ‘perceptie’ is geen waarheid. En ik denk niet dat je als buitenstaander veel verder gaat komen bij het analyseren van de werkelijke toestand, of je nu betrokken partij bent of niet.
Fouten maken … had ik maar geweten. Fouten maken is de kans om bij te leren, en wat moeten onthouden is dat er niets is wat absoluut waar en juist is en dat er niets is wat ontegensprekelijk fout is, en tussen deze uitersten zijn er veel dingen mogelijk, inclusief de mogelijkheid dat iets dat waar is, niet waar wordt, en vice versa. Wat zeker is dat fouten herstellen een veelvoud kost aan inzet en energie, nog een gezegde om dat aan te tonen:
Vertrouwen komt te voet maar verlaat te paard.
En je kan er bovendien van uitgaan dat het in galop is.
Een les die ik geleerd heb is dat je je fouten best zo snel mogelijk herkent, erkent en opbiecht. Tenminste als er schade is. Er zijn fouten die alleen jezelf treffen zoals met een hamer naast de spijker slaan op je duim die de spijker vasthoudt. En soms is er meer schade als je fouten toegeeft, maar dan is het maar de vraag of je de eer aan jezelf houdt of misschien iemand anders je fout te weten kan komen, en je onderuit halen.
Errare humanum est, perseverare autem diabolicum.
Als fouten ons tot mens maken, zal het nadrukkelijk fouten maken des duivels zijn.
En dat is de volledige versie. Fouten maken is menselijk, maar spijtig genoeg zijn er mensen die ten eerste nooit zullen toegeven dat ze fouten maken, maar ten tweede zijn er mensen die fouten zullen blijven maken, waardoor ze hun menselijke aspect verliezen.
Ik heb fouten gemaakt, sommige waarvoor ik me schaam, maar ik heb ze niet gemaakt om iemand te kwetsen, en had ik destijds geweten wat de gevolgen zouden zijn, dan had ik wel een andere keuze gemaakt. Met andere woorden, geef me een kans om dit leven nog een keer over te doen en waarschijnlijk had ik geen andere beslissingen genomen of keuzes gemaakt.